Үнэндээ...


Галсансүхийн тухай бичнэ гэдэг хүнд билээ. Тийм ч учраас хүмүүс тэр бүр бичиж чаддаггүй байх. Ямар ч байсан өнөөг хүртэл миний санаанд хүртэл бичсэн хүн л лав гарсангүй. Эхлээд нэг гуйхад нь баахан магтав аа. Орох газаргүй болтол нь ч юм уу даа. Дараа нь унштал өнөөх нь элэглэн гутаадаг реалист арга бүхий хогийн сав болсныг нь хараад люмпен арга барилаасаа ичсэндээ delete хийж орхив.
Дараа нь Галсан ирж байна аа.

Найз нь бүх шүлгээ эмхэтгээд дээрээс нь 50 шинэ шүлэг нэмээд Бээжинд аягүй гоё хавтастай жинхэнэ барууны pocket стилийн ном болгож гаргалаа.Тэрэнд чи л шүүмж бичиж өгөх хэрэгтэй.
Савка (энэ миний найз нарын дууддаг багын хоч) одоо л чамд…өнөө маргаашгүй….
Би ч сууж үзсэн юм аа.Одоо л Галсанг яг шинээр бичье.
Галсансүх.
Талсансүг.
Алсан үг…
Алдарт Баатарын Бадралын энэхүү гурван шад томъёоллыг бичиж орхиод цаашаа ганц ч мөр тавьж чадсангүй. Онгод хийморь ирсэнгүй юү? Яав бүү мэд.
Баатарын Бадрал минь миний оюун санааны эцэг “Хүрээ хөвгүүд” бүлгийн лидер юм шүү дээ. Одоо аягүй бол үүнийг уншаад нэг хоржоонтой үг бэлдчихсэн л байгаа.
Үнэндээ Галсансүхийн шүлгүүдийн тухай биш, Галсансүхийн тухай эхэлж яривал ойлгомжтой болох байх.

Тэр бол яг л хүүхэд юм. Магадгүй гэрийн сөхсөн хаяа эсвэл буриад дүнзэн байшингийн сүүдэрт хэвтээд номын далайд умбаж, том болоод их зүйлийг бүтээж, эмээдээ зөндөө их юм авч өгөөд, дээрэнгүй бурангуйгаараа түрий баригч этгээдүүдийг гэсгээн цээрлүүлж, “Загалмайлсан эцэг” шиг өмнөө сөхрүүлэн уучлал гуйлгаж буй мэт дүр зургийг төсөөлсөн яг л хүүхэд юм.
Тэр арга замыг хэзээ ч хорон муухай боловсронгуй аргаар биш, өөрөөр хэлбэл, захиалгаар хөлсний алуурчнаар бус зөвхөн шүлгээр илэрхийлж чадсанаараа л гайхамшигийг бүтээсэн юм.

Тэр маш их аймхай. Яагаад ч юм бүү мэд. Тэр хэлэмгий доломгой, хурц тод хэллэгүүд бол биеэ хамгаалж буй тэмцэлийн хэлбэрүүд, ой санамжууд юм. Төсөөлөх гээд үзье л дээ. Жишээ нь, би түүнийг гаражид нь согтуу орхиод явахад тэр үедээ хашгичиж гуугачаад байсан. Хэд хоногийн дараа гэв гэнэт утсаар надад гомдсоноо маш уран яруу өгүүлээд хариу хэлэхийн завдалгүй тасалж орхисон. Хэрвээ би түүнийг гомдоогоогүй бол тэр над руу хэзээ ч утасдахгүй. Мөн тийм цэцэн цэлмэг, “Паах энэ чинь юу вэ? Шүлэг байна шүү дээ” гэж уулга алдам үг өгүүлбэрүүд хэлэхгүй. Бас хариу сонсож бусдын хэлдэгээр хэрэлдэж хариугаа авч дийлэхийг хүснэ ээ дээ. Түүнд тэгэх хэрэг байсангүй. Магадгүй бухимдалаа тэрүүхэн зуур илэрхийлээд мартах ой санамжаа цэвэрлэх гэсэн энгийн хялбар зорилго л байлаа. Нэг бодлын их аймхай ч юм шиг.

Тэгэхээр ихэнх шүлэг нь түүний ой тогтоомжинд үлдсэн бухимдалууд. Өөрөөр хэлбэл, биеэ хамгаалан тэмцсэн хариу үйлдлүүд юм.
Ялангуяа Москвад Элчингийн буудалд түшмэлүүд яаж авирлаж байсныг нь юм уу. Хүмүүсийн дунд далавчаа унжуулан явдаг эцэг хүний тухай шүлгүүдийг нь санаарай. Магадгүй тэр үед Галсансүх эцэг болох бэлтгэлгүй байсан байж болох авч одоог хүртэл түүний насанд хүрсэн хийгээд энэ хүн эцэг хүн, өөрөөр хэлбэл, бусдын үнэлэмжээр 40 дөхөж яваа эр мөн үү биш үү гэдэгт хүртэл эргэлзээ төрдөг юм.
Тэр бол маш эрх танхи. Түүнийг бага насанд нь эмээ нь байх аа даа, юм бүхнээс өмгөөлж хамгаалж ирсэн байдаг. Яваандаа тэр хамгаалагч нь цуйвангийн гурил хэрчдэг эхнэр нь ч юм уу болсон бололтой.

Ямар нэгэн хэцүү зүйл тулгарвал эхнэрийнхээ өмгөөлөлд, магадгүй хүүхдүүдээсээ ч эрх танхи авир гаргадаг байх гэж би боддог юм. Хааяа эрхлэнгээ архи, пиво ууна. Хүн юм хойно шоудна. Чөтгөртэй сугадалцаад шүү. Гэхдээ тэр эхнэрээ хэзээ ч муу хэлэхгүй. Зарим нэг эрчүүдэд эхнэр нь, хадам ээж нь арандаг, үзэн ядалтын бай нь байдаг бол Галсансүхийн дотор хүн, гадар хүн хоёр нь бие биедээ дайсан. Өөрөөр хэлбэл, биеийнх нь хийж үйлдсэн үйлдлийг сэтгэл нь шүүн тунгааж, гэсгээж, өөрөө өөртэйгөө ярилцсан хэлэлцсэн шүлгүүдийг бичсэн байх жишээтэй. Түүгээрээ бол Галсансүх гайхалтай эрх танхи хүн. Зөв эрхэлсэн хүүхэд гэх үү дээ. Амьдралын туршлага, эрээн барааныг яаж ингэж нэвт харж чаддаг байна аа. Хог гэж. Магтаж байгаа юм биш шүү. Зүгээр л бодит байдлыг хэлэхэд…За тэгээд эх оронч, шоронгийн атаман, зүсэн зүйлийн дүр байдлыг харж болох боловч үнэндээ бол мань хүн хүүхэд л юм шүү дээ.

Гэхдээ Галсансүх шинэчлэгч юм шүү. Тэр бол уран бүтээлч хүн. Шүлэг бичих гэдэг бол түүний хувьд шүлс хаяхтай л адил амархан зүйл. Шүлэг бол зүгээр л халхавч, түүний цаана 40 хүрч яваа хүүхдийн зүггүйтлүүд л бий. Энэ бол цаг хугацааны шинэчлэл байлаа. Хип хопыг африк гаралтай америкчүүд гаргаж моодонд оруулсан шиг. Зүгээр жаахан зүггүйтсэн нь зөвхөн Галсансүхийнх л байх. Галсансүхэд л зохих шинэчлэл байлаа. Амьдралын тухай бодож бясалгасаар байгаад паникт орсон, үс сахал нь ургасан гүн ухаантан, алдартай, энгэр дүүрэн одон, шүүгээ дүүрэн “стакан”-тай хүмүүс хүлээн зөвшөөрч нэг шилэн аягаа хүртэл өгсөн тийм л шинэчлэгч.

Яруу найргийг амьдралын утга учраа болголгүй хөнгөн зугаа мэтээр нулимж чадсандаа энэ шинэчлэлийн үнэ цэнэ оршиж байлаа. Өөрөөр хэлбэл, цагийн саалтанд энэ тухай ам нээж чадаагүй Монголын утга зохиолын докторууд хожмын өдөр ном хэлэлцэх цагт хойгуур сууж доогуур дуугарах учиртай тул чаддаг бол та нарт хугацаа байлаа.(Ер нь бол байгаа) Үнэндээ одоо л бич гэсэн өдөөлт юм. Ер нь нэг удаа од шүүрсэн хүмүүс нэг удаагийн хэрэглээний бээлий гэдэг шиг олон байх юм.

Яахав сайн найзаасаа эхэлж матарлахад Д.Энхболдбаатар байна. Яг үнэндээ яруу найрагч биш билигзүйч хүн юм шиг байгаа юм. Яруу найраг нь явахгүй болохоор роман, жүжиг, кино юм юмаар л оролдож байна. Нэг хэвэнд цутгачихсан юм шиг жүжиг бичдэг Батрэгзэдмаа, 200 гаруй ч бил үү зохиолын дууны шүлэг бичсэн магтууч Баянмөнх гэх мэтчилэн хүмүүсийг бус гагцхүү Галсансүхийг л “ Шинэчлэгч” хэмээн чанга дуугаар хүлээн зөвшөөрнө, за.

90-ээд онд Галсансүхтэй хамт нэгэн цаг үед амьдарч байсандаа өөрийгөө азтай гэж боддог юм. Шинэ мянган гараад ч мөн адил хамт амьдарсаар байгаадаа баярладаг юм. 90-ээд онд люмпен, модернистоороо хуваагдаж, ёстой уйдах завгүй дэврүүн мөрөөдөмтгий явсныг минь сонссон хүн одоо лав итгэхгүй.
Жишээ нь, нэг өдөр Галсантай таартал мань хүн нэг боодол, тэр үеийн модернистуудын имиж болсон шүүлтүүргүй “Pall Mall” барьчихсан хурдан хурдан алхалж таарлаа.

Иосиф Бродский урьсан. Маргааш Америк явлаа. Баяртай…
Бид ч бөөн баяр, найз минь Америк явах нь. Өнөөх Иосиф Бродский бүр захиа бичиж биеэрээ уриад шүү дээ. Бэлтгэлд нь мань хүн боодол тамхи барьчихсан л явж байх… Найзынхаа өмнөөс хөл газар хүрэхгүй баярлаж, дахин нэг боодол тамхи авч өгөөд сайн сайхан явахыг ерөөгөөд саллаа.
Гэвч долоо хоногийн дараа өнөөх л Их сургуулийн гудамжиндаа таарсан ч миний л хувьд өнөөх Америк явсан эсэх тухайд дахин ерөөсөө асуугаагүй юм. Одоо бол хүн итгэхгүй л дээ. Бид тийм л дэврүүн залуу, залуургүй амьдарч байсан юм. Яадаг юм.

За яахав…”Бурханд хэлэх зөвлөгөө” гэнэ үү? Ингэхэд мань эр шашин шүтлэгийн хувьд ямар түвшинд явааг нь төвөггүй ойлгож болох байх.
“Битгий хуц” гэдэг нь бас л өнөөх хүүхдийн тоглоом шүү дээ. Ориг натур нь бол жинхэнэ “монгол” хүн юм шиг байгаа юм.

Майскийн бичиж үлдээсэн, одоо бараг хошин яриа шахуу болсон нэг үг байдаг даа. Өнгөрсөн зууны эхээр Их хүрээнд амьдарч байсан нэлээн чинээлэг монгол гэрийн эзэн өглөө нь Христийг магтан дуулж цуглаанд очдог. Өдөр нь буддын лам нар авчирч гэртээ ном уншуулдаг. Орой нь гэрийнхээ гадна том түүдэг асааж бөө бөөлүүлээд байсанд түүнд хандан:

-Та яг аль шашныг нь шүтдэг юм бэ гэж асуухад
-Алийг нь ч биш. Гэхдээ аль нэг нь надад тус болж л таараа гэж хариулж байсантай л адил тийм орги “натур” юм.
Биднийг хүмүүжүүлсэн шашингүйн үзлийн ай савд түүний шүлгүүд гайхалтай нийцэж, олон хүмүүсийн талархлыг хүлээж байгаа ч түүний шүлгийн цаад утга санаа нь буддист соёл иргэншилийн тасархай эмэг эхийн гэрийн хүмүүжил дээр хожим хойно орос хэлээр уншиж зах зухаас нь амталсан Зен буддизм, “агшин зуурын гэгээрлийн арга зам”-ын зарим нэг мэдлэг бүхий ихээхэн саармаг “буддист” болохыг нь төвөггүй мэдэж чадна.

Ер нь чөлөөт “буддист” хүн л
“Бурхан чи битгий хуц”
“Бурхан чамайг хүндлэн биширнэ” хэмээн нэг дор хэлж чадах биз ээ. Өөр ямар ч шашинтан чадахгүй. Үүн дээр би харин сэтгэл ханамжийн баталгаа өгч чадна шүү.
Үгэнд ямар бузар байх биш дээ. Энэ хүн монгол хэлээр, найруулга зүйгээр, үгсийн сангаар, ер нь бол бүгдээр нь л танагийг нь тасартал “тоглох” байх. Гээд яахав дээ. Цорын ганц юм.

Та нар тэгээд хүүхдийн эрхийн тунхаглалыг сайн уншиж судлаарай. Энэ бол Галсансүхийн шүлгүүдийг ойлгоход маш хэрэгтэй. Хүүхдийг эрхлүүлж, түүнийг дураар нь байлгах гэдэг ямар их авьяас чадварыг нь нээдгийг Галсансүхийн амьдрал, уран бүтээлээс бэлхнээ харж болно.”Ноцтой мэдээ” гээд нэг сонинтой нэр холбогддог юм.Тэр сонин дээр бичигдэж, бухимдаад шүүхээр заргалдаж мөнгө төгрөг нэхэх гэж байгаа бол болиод “Өө энэ чинь хүүхэд юм шүү дээ” гээд нэг удаа өнгөрөөгөөрэй, соёлт ухаант хүн та гэж гуйх байна. Хүүхдийн тэнэглэлээр олсон цөөхөн цаасаараа тайван амьдраад хэдэн шүлэг бичиг, хөөрхий. Танд биш юм аа гэхэд бас л таны хүүхдэд хэрэгтэй. Хүүхдээрээ байж, сэтгэж, туурвина гэдэг шинэчлэл юм.

Мөн эмх замбараагүй мэт гаднаа харагдавч дотроо гайхалтай уянгалаг, хөг найрал төгс бүтээх нь шинэчлэл юм. Хуучин юмыг шинэ юм шиг харагдтал нь будах ч бас шинэчлэл юм. За одоо ингээд миний орос хэл дууслаа.
Галсансүх ээ чамд хэлэхэд номоо дахин дахин хэвлэж баян болоорой. Хагас жилд нэг солонгос хоолонд оруулдагаа улиралд нэг болговол маш их баярлана. Дээр өгсөн гарын “өгзөггүй” номыг чинь нэг хүүхэнд саймшраад бэлэглэчихсэн. Ганцыг ёсоор нь өгөөрэй. Илүүг гуйхгүй.

Хүндэтгэн ёсолсон “Хүрээ хөвгүүн” Г.Савка

0 Сэтгэгдэл:

Post a Comment