ноён АКИМ бээр Макондогийн номын сангийн даргаар ажилладаг байжээ

Хуучин хаардаа ухаж, архивт суурилсан сургалтаар их л ухаан сууж байна даа. Ямар ч найгүй их юм хадгалсым. Сэлин Дионд ямар ч их дуртай байсым. Харин одоо Жан Франко Сэлинийг сонирхох болж. Ойлгохгүй л дээ чааваас. Ямар буянтан нь түүнийг монголд унагааж манийгаа гялайлгах юм. Тэр сайн цаг нь хэзээ ч юм.

Эмилийг монголд анх зориглон /ном болгож/ хэвлүүлсэн Лхагвадуламыг манай үеийнхэн андахгүй дээ. Энэ цагийн баатруудаас хэн хүнгүй их л найдвар тавьж байгаа хүн. Зарим улсууд түүний орчуулсан танин мэдэхүйн мэдээнүүдийг унших гэж “ҮНЭН” сонин уншдаг нь л лав үнэн юмдаг. Одоогоос гурав бил үү жилийн өмнө түүний, орчуулагч Акимтай хийсэн яриаг хаарднаасаа олж харлаа. Тэгээд тохиолдлоор ч хамаагүй хэн нэг нь уншвал буян юм даа гэж санаад энд тавьлаа.

Гурван жилийн өмнө ноён АКИМ бээр Макондогийн номын сангийн даргаар ажилладаг байжээ гэж.



Г.АКИМ:

Монгол хvн улс орноо дээдэлж байгаа цагт монгол хэл, бичиг оршсоор л байна



***
“...орчуулга гэдэг нэгээс нөгөөд хуулахын нэр биш. Уран зохиол ямагт уран зохиол л байх ёстой”.
***
“Нас тогтсон хvмvvс цаг vеийн хурдыг гvйцэхгvй болохоор залуус гvйх л хэрэгтэй.”
***
“Та нар минь англи соёл, англи хэлэнд тийм л хайртай юм бол тэр газраа очиж амьдар. Yр хvvхдээ монгол ёсоор хvмvvжvvлж, монгол хөрснөө гишгэж, Монголын гэсэн бvхнээ хадгалж vлдэхийг хvссэн хvмvvст битгий саад бол оо”
***
“...сумын номын сангуудад саяхныг хvртэл 70 мянган төгрөг л хуваарилдаг байлаа. Харин энэ жилээс сая төгрөг болгосон. Сумын номын санд сая төгрөг гэдэг боломжийн хөрөнгө”.







Г.ЛХАГВАДУЛАМ

“Гэрэлтэй хvн”. Хаанаас ч билээ уншиж байсан эл vг Г.Аким гуайтай ярилцаж суухад бодогдсон юм. Билгvvн номчийн даруухан хөшөөгөөр угтдаг номын өргөөний эрхлэгч, их бичгийн эрхэмтэй хэсэгхэн хөөрөлдсөнөө хvргэе.

-Хуучин цагт орчуулгын номуудыг нэлээд хянадаг байсан. Сvvлийн vед орчуулагч, орчуулгын номууд тоогоо алдаж. Мэдээж энэ нь сайн талтай ч орчуулгын чанарыг хянах тал орхигдсон. Хуучны тэр хатуу шалгуурыг сэргээх боломж бий юу?
-Орчуулгын ном бvрийг ариутган шvvх боломжгvй л дээ. Тийм газар байгуулах ч аргагvй. Харин энэ олон хэвлэх vйлдвэр, газрууд өөрсдөө ариутган шvvгчтэй болох ёстой. Дээхнэ vед, бvр “Ганжуур”, “Данжуур”-ыг орчуулж байх vед орчуулагчид дөрөв хvртэлх зэрэгтэй байсан. Сайхан бvтээлийг ард тvмэндээ эх хэлээрээ хvргэж, оюуны ундааслыг нь тайлахын тулд сайн зохиолыг жинхэнэ зохиол чигээр нь уншигчдад хvргэх нь чухал.
-”Тэр зохиолыг орчуулаач”,”Тийм ном бичээч” гэсэн уншигчдын хvсэлтэд Та хэр дарагдаж байна?
-Одоо ч тийм хvсэлт тавиад, ном нэхэх хvн ховордож. Гэхдээ “Yvнийг орчуулахгvй юу” гээд номоо бариад ирэх ганц, хоёр хvн бий. Хvмvvсийн санал болгосныг орчуулж болох ч өөрийн мэдэрсэн, сэтгэлд хvрсэн зvйлээ л орчуулах нь чухал. Өөрт таалагдсан ном, зохиолоо монгол уншигчиддаа хvргэе гэсэн сэтгэлийн дуудлагаар орчуулах хэрэгтэй. Тэгж гэмээнэ хөдөлмөрлөж, нөгөөх зохиолоо нухан байж жинхэнэ бvтээл болгоно. Тэгээд ч орчуулга гэдэг нэгээс нөгөөд хуулахын нэр биш. Уран зохиол ямагт уран зохиол л байх ёстой. Англи зохиолчийн бичсэнийг англичууд уншаад инээж байхад манайхан орчуулгыг нь уншаад инээхгvй бол тэр утга зохиол биш. Тэнд уйлж байвал энд уйлж байх ёстой, тэнд инээж байвал энд ялгаагvй л инээх ёстой.
-Залуу vеийнхнээс арай өөрөөр сэтгэж, туурвиж байгаа нь Таныхаар хэн байна?
-Сайхан бичдэг залуус гарч ирж л байна. Юуны өмнө яруу найрагч Л.Өлзийтөгс, Г.Аюурзана хоёрыг хэлэх хэрэгтэй. Бас өгvvллэг бичдэг Б.Тvмэнбаяр гэдэг бvсгvй бий. Харин заримд нь нэг жигтэй юм байдаг юм. Модернист гэх залуус нь арай сонгодог тал руугаа бичдэг хэдийгээ тоохгvй. Харин нөгөө хэд нь залуусаа тоохгvй. Уг нь дэлхийн утга зохиолд энэ хоёр өөр урсгал зэрэгцээд л ирсэн хуультай. Өөрсдийнхөө төрөлд хувь хувьдаа л сайн. Тэгэхээр маргалдаж, мэтгэлцэлгvй зэрэгцээд явах хэрэгтэй байх. Олон тvмэн аяндаа аль сайныг нь л уншина.
-”Сайн сэтгvvлч тухайн цаг vеийнхээ нийгмийн толь болдог” гэсэн Таны vг бий. Өнөөгийн залуу сэтгvvлчид сайн муугаараа их л хэлэгдэх болж?
-Нас тогтсон хvмvvс цаг vеийн хурдыг гvйцэхгvй болохоор залуус гvйх л хэрэгтэй. Гэхдээ учраа мэддэг байх нь чухал. Жишээ нь, сурвалжлага, ярилцлага хийе гэвэл тухайн хvнийхээ бvтээж туурвисныг, vvх тvvхийг нь эхлээд судлах ёстой. “Ингэхэд Та чинь юу хийсэн хvн билээ” гээд сууж байсан залуу сэтгvvлчтэй би таарч байлаа. Телеви¬зийнхэн л гэхэд хэдхэн юмаа ярьж, өнөөх л улиг болсон асуултуудаа нуршдаг. Залуус маань хий таваргах нь ихсэж. Гэхдээ тэдний буруу биш л дээ. Бэлтгэж, төгсгөсөн сургуулиуд нь тэдэнд өгөх ёстойгоо өгөөгvй л гэсэн vг. Сэтгvvл зvйн энэ олон сургууль хvvхдvvдийг их эвдэж байна даа.
-Yндэсний бичгээ сэргээе гэж олон жил ярилаа. Хэрэгжсэн ажил алга. Монгол бичгийн ирээдvй хэр гэгээтэй байна?
-Би уг нь өөдрөг vзэлтэй хvн. Гэхдээ гутрах юм их гарах юм. Сайн муу, гуниг баяр гээд бvхий л юмс хосоороо байдаг жамтай хорвоо юм даа.
Дээдчvvл Монгол Улсыг хөгжvvлэх цогц бодлого гэдэг юм яриад байгаа. Тэнд нь монгол бичгийг байтугай монгол хэлийг устгах асуудал хөндөгдсөн. 2020 он гэхэд монголчууд дан англиар ярьж, төрийн хэргээ англиар хөтлөх юм гэнэ. Монгол эхийн ангир уургыг хөхөж, бvvвэйн дуунд нь торниж, монгол хэлний уянгыг мэдэрсэн хvн яавч ингэж сэтгэх учиргvй. Тэр бодлогыг санаачилсан хvмvvсийг би Англид юм уу, Америкт төрж, англи хэлний сайхныг мэдэрсэн улс байх гэж сэжиглээд байгаа юм. Би тэр эрхэм тvшээдэд хандаж нэг бус удаа ярилцлага өгсөн. Харамсалтай нь зарим хэвлэл, мэдээллийнхэн тэдэнд хvргэх гэснийг минь хасчихаад байгаа. “Та нар минь англи соёл, англи хэлэнд тийм л хайртай юм бол тэр газраа очиж амьдар. Yр хvvхдээ монгол ёсоор хvмvvжvvлж, монгол хөрснөө гишгэж, Монголын гэсэн бvхнээ хадгалж vлдэхийг хvссэн хvмvvст битгий саад бол оо” гэж би тэр хvмvvст хэлмээр байна. Мон¬голыг тэр чигээр нь англичлах шаардлага ч байхгvй. Монгол хvн улс орноо дээдэлж байгаа цагт монгол хэл, бичиг оршсоор л байх болно. Ер нь тvvх давтагддаг юм байна. 1980-аад оны эхээр “Малчдыг орос хэлтэй болгоно”, “Пушкиныг эх хэлээр нь уншина”, “Орос хэлийг нэгдvгээр ангиас заана” гэж хэсэг манаргасан. Гэхдээ тэр vед хамаагvй шvvмжилж болох биш. Тэр бодлогыг эсэргvvцээд хэлмэгдсэн улс ч бий. Миний санахын Отгон гэдэг хvн vvрийн дарга нарт орос хэл сургахыг шvvмжилж “Эд хотондоо очоод хоньтой ярих юм уу” гэж хэлээд хөөгдөж байсан юм даг. Харин одоо бvр төрийн бvх ажилтнуудыг англи хэлтэй болгоно гээд байгаа. Өөрөөр хэлбэл, багийн дарга ажлаа англиар хөтлөх нь. Энэ нь манайхны ийш тийшээ савчаад голдоо тогтож өгдөггvй зантай холбоотой байх. Бид хэчнээн ч юм алгасчихав, бvгд мэднэ дээ. Боолын нийгмийг алгасаад феодализм руу, капитализмыг алгасаад социализм руу, эцэст нь коммунизмаа алгасаад капитализм руугаа эргээд харайчихсан. Аливаа юмны голчийг баримталдаг хvн барагтайд алддаггvй. Тиймээс алс ирээдvйгээ бодсон, төвийг сахисан vзэлтэй байх хэрэгтэй болов уу. Бидний төв Монгол маань шvv дээ.
-Эрлийзжиж эхэлсэн монгол хэл, бичгийг аврахад Б.Ринчен гуай шиг их хvмvvс дутагдаад байна аа даа?
-Б.Ринчен гуай бол аугаа хvн юм. “Бvргэдийг бvргэдээр нь бvргэд гэж нэрлэе” гэдэг vг бий. Сод хvмvvн ойр ойрхон мэндлэхгvй. Б.Ринчен гуай сvvлийн зуунд төрөөд, өнгөрсөн. Чингис хаан гэхэд л мянганд ганц төрж. Бvр дэлхийд ганц шvv. Зарим хvн “Чингис гэж их ярилаа. Бид өөр болсон. Шинийг цогцлооё” гэцгээдэг. Эсвэл зарим нь Чингис хааныг айхтар байлдаанч л байсан мэтээр ярьж, хий хөөрцөглөдөг. Харин их хvмvvсийн хэлсэн, vлдээснийг ухаарч, зөвийг нь хэрэгжvvлэх хvмvvс л хэрэгтэй. “Ирээдvй рvvгээ л тэмvvлье” гэх залуус бий. Өнөөдрөө маргааштай жишиж байж төлөвлөгөө гаргахаас ирээдvйг таамаглах аргагvй шvv дээ. Өнгөрсөн маань бидний хөрс. Тvvхээ эргэж харахгvй нь агаарт хий дvvжлэгдэхээс ялгаагvй.
-Төв номын сангийн ном хадгалалт муу гэж олонтаа дуулсан. Байдал одоогоор ямархуу байна?
-Номын хадгалалт муу. Нимгэхэн банзаар давхарласан сараалжархуу тавиуртай. Шал нь ч их муудсан. Томоохон номын сангууд сунадаг төмөр замтай байдаг. Манай санд зам тавих нь битгий хэл цаашаа гvн рvv нь явахад ч эмээмээр.
Харин өнгөрсөн оны арваннэг¬дvгээр сард Кувейт Улсад айлчилсан Ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр номын шинэ өргөө байгуулах тухай сайхан мэ¬дээтэй ирлээ. Удахгvй байргvйддэг асуудал vгvй болно гэж найдаж байна.
-Шинэ ном бvрийн дээжээр сан хөмрөгөө арвижуулж чадаж байна уу. Yндэсний номын сан маань хэчнээн ном, судартай вэ?
-Гадаад, дотоодын шинэ ном, сонин, сэтгvvл авахад төрөөс жилд 40 сая төгрөг төсөвлөдөг. Тэр бvр хvрэлцдэггvй ч Yндэсний номын сангаа эрхбиш харж vздэг юм. Гэтэл сумын номын сангуудад саяхныг хvртэл 70 мянган төгрөг л хуваарил¬даг байлаа. Харин энэ жилээс сая төгрөг болгосон. Сумын номын санд сая төгрөг гэдэг боломжийн хөрөнгө. Бас зохиолч, уран бvтээлчид маань шинэ номоо бариад л гvйгээд ирдэг. Сан хөмрөг маань гурван сая гаруйд хvрсээн.
-Барагцаалбал Та хэчнээн ном уншсан бэ?
-Сvvлд Чингис хааны ертөнцийг vзэх vзлийн талаар “Хөрстөд ганц Чингис хаан буюу хөх монголчуудын өлзий учрал” гэдэг ном бичлээ. Тэр номыг бичих гэж л зуу гаруй ном уншсан гэхээр амьдралдаа уншсан бvхэн маань тоймоо алдана. Анхандаа багцаа байсаан. Одоо харин тоолоход бэрх.
-Таны орчуулсан “Зуун жилийн ганцаардал” олон хvний ширээний ном болсон. Одоо ямар бvтээл туурвиж байна. Ном орчуулж байна уу?
-Дэлхийн уран зохиол ямар хэмжээнд хvрснийг уншигчид ч, зохиолч нөхөд маань ч мэдэхгvй явсан 1980-аад оны сvvлээр би уг романыг орчуулсан. Өнөө хэр олны анхаарлыг татаж байгаа нь сайхан л хэрэг. Гэхдээ энэ миний сайных биш, Маркесын сайных. Одоогоор орчуулж байгаа ном алга. Харин бодсон юм бий.

4 Сэтгэгдэл:

Б.Баясгалан said...

bayarlaj baina...

Арима said...

хэхэ чи бас хаардтай.. би бол хайрцаг л ухна шүү дээ кк..

Аким гуай ч аргагүй зангарагтай ярина л даа. энэ яриаг харин өмнө нь уншиж байсан ч мэт санагдаад явчих чинь ээ.

oldoshaksli said...

Ulaangomd ch borootoi

megaduta said...

уг нь Лхагваатай хамт явжээсийм гээд нэрээ хавчуулчих уу хэ хэ. дөнгөж ажилд орж байсан үе юмдаг. хийсч байжээ. Аким гуай чингис хааны ерөтнцийг үзэх үзлийн талаар ярих сонирхолтой байсан санагдана.

Post a Comment