Далай лам ба гэгээрлийн тохиолдлууд




Гэгээрэл гэдэг бол ”гэгээ өрхлөх” хэмээсэн утгатай үг юм. Бурхны эрдэм юм л даа. Гэгээ гэрэл нь орой зулайгаар хүний дотор ордог. Тийм ч учраас ”Оройгоор орсон мэт ойлголоо” гэж бид ярьдаг. Сайхан хүн, эрдэм төгс хүний дэргэд байж, түүний нүүрний гэгээнийг үзэх, нүүрний нитээс айлдсан зарлиг эшийг сонсох, уншихын төдийд мянга мянган гэгээрэх боломжууд бидний эргэн тойронд бий болдог. Соёлын яамыг анхлан ”Гэгээрлийн яам” гэж нэрлэдэг байлаа. Уг нь ард иргэдийнхээ оюуны боловсролыг хариуцдаг төрийн бүтэц юм. Соёл гэдэг үг бол харин шаал ондоо утгатай. Засаглал болгон өөрийн соёл сурталтай. Түүнийгээ ард иргэддээ хүчээр тулган хүлээлгэдэг харгис хэрцгий арга барилыг хэлэх жишээтэй. Юуг ч ард түмэн хэмээх цагаан цаасан дээр бичиж болдог. Мөн урьд нь байсан юуг ч арчин баллуурдаж болдог гэсэн үг. Бид ч хэд хэдэн төрийн нүүр үзэж, өөрийгөө танихаа байтлаа баллуурдуулсан. Хушганаас томгүй, туулайныхаас гөлгөр тархитай болчихоод байгаа улс. 


Хушга, туулай гэснээс модернист Б.Галсансүх Р.Чойномд нэг гомдолтой захиа бичсэн юм. Газар доор хүйтэн байна уу? Газар дээр хүйтэн байна гэж ирээд... бидний зохиолч, яруу найрагч, орчуулагч гээд байгаа нөхдүүд ТВ мэдээ, цаг агаарын мэдээ хэвлээд баяжихыг хүсч байгаа болохоос ард түмнээ соён гэгээрүүлэх гэдгийг мартсан гэж... Энэ манан будантай, хөл толгойгүй үймээнтэй жилүүдэд Далай ламын айлдвар сургаалиудыг монгол хэлэнд орчуулсных нь төлөө О.Чинбаярт баярлаад хэлэх үг олддоггүй юм. Тийм болохоор зүгээр л түүний Далай ламын сургаалуудтай холбоотой тохиолдлуудын тухай дурдъя. 


Тохиолдол 1. 2003 онд Агын Дамбадаржаалин хийдийн нэг лам залуутай Улаан-үд хотод таарсан юм. О.Чинбаярын монгол орчуулгыг орос орчуулгатай нь тулгаад цээжилж байгаагаа хэллээ. Яагаад ингэж байна вэ? гэж асуухад ”Монгол хэл сурч байгаа юм. Энэ хүний үг хэллэг төдийгүй монгол хэл ер нь ямар сайхан хэл вэ? Бурхны номын нарийн ухааныг сайхан тайлбарлажээ” хэмээн өгүүлж байлаа. Өнгөрсөн жил Монголд ирэхэд нь уулзсан. Монгол хэлээр урсам сайхан ярьдаг болжээ. Мэдээж хэрэг тэр залуу оролдлого хичээлээрээ сайхан сурсан л байх. Гэхдээ л О.Чинбаярын орчуулга түүнд нөлөөлсөн гэдгийг хэлж чадна.

Тохиолдол 2. Өвөр монголд олон найз нөхөд минь байдаг. Тэд Монголд ирээд явахдаа Далай ламын сургааль, айлдваруудыг О.Чинбаярын орчуулгаар авч явах дуртай. Хятадад бол оюуны соёлын хувьд жинхэнэ ”хориотой жимс”. Хорьдог л доо. Гэхдээ хорих тусам, энэ хүн ямар хүн, юу хэлдэг ярьдаг учраас ингээд хориод цагдаад, хаагаад, харааж зүхээд байдгийг ойлгохыг оролддог. Тэд ч тэр бид ч тэр. Аврал гарц хайж, арга мухардах цагтаа ”Ум мани бадмэ хун” гэж хэлдэг. Далай лам буюу Жанрайсиг бурхныг дуудан залбирч байгаа хэрэг л дээ. Хятадад ингэж хэлдэг 200 сая бурхны шашинтан байдаг. Гайгүй наашаа сэтгэлтэй сэхээтнүүдийн гэрт орвол номын санд нь энэ ном байдаг. Мэдээж хэрэг хавтасных нь зургийг яагаад ч юм далдалж хаасан байдаг л даа. Зураг яахав. Доторхи текстийг нь ноортол нь уншсан байдаг юм. Бас хоорондоо ч ярьдаг. ”О.Чинбаяр бол Ар Монголын алдарт орчуулагч” гэж.

Тохиолдол 3. Бид чинь үр хүүхдээ хар багаас нь орос, хятад, англи хэлний сургуульд сургаж, гадаад дотоод руу сургууль соёлд явуулаад эхнээсээ төгсч ирж байна. Нэг найзын хүүхэд АНУ-д урлагийн чиглэлээр сурч байгаа юм л даа. Тэгээд аавдаа захиа бичжээ. Бөөн гомдол. ”Та нар яагаад намайг монгол сургуульд сургаагүй юм. Монгол хүн бол Буддын шашинтай гэсэн утгаар надад ханддаг. Би юу ч мэддэггүй. Далай ламын тухай их асуух юм. Энэ тухай ном явуулаач гэж”. Би О.Чинбаярын орчуулгуудыг явуулахыг санал болгосон. Өөр ном хайгаад ч олдохгүй. Байсан ч ойлгохгүй. Ер нь дундаж монгол хүнд, хүүхдүүдэд бол яг тохирсон ойлгомжтой ном.

Энэ мэт олон тохиолдлыг дурдаж болох ч ингээд зогсьё. Олон засаг солигдож, олон төсөл хөтөлбөр хэрэгжиж, хорин жил туршилтын туулай болж амьдрахад монгол хүн мөн чанараа алдаагүй. Бид бол нийтээрээ бичиг үсэгтэй уншдаг ард түмэн. Алдаагүйнх нь нэг тохиолдол бол яах аргагүй түүний амьдралынхаа залуу халуун насаа зориулж хийсэн орчуулгууд. Далай ламын 9 боть цуврал нь. Бусад орчуулгуудынх нь тухай ч энд дурдалгүй өнгөрч болохгүй. Жеймс Жойсын ”Уиллис”, ”Даблинчууд” хоёр бол зүгээр л супер орчуулгууд. Надад ”Даблинчууд” нь үнэн таалагддаг. Саяхан Солонгосын нэг эрдэмтэн хэлж байсан. Монголын орчин үеийн уран зохиол судалдаг хүн л дээ. ”Жеймс Жойсын ”Уиллис”-ыг солонгос хэлэнд орчуулахын тулд шилдэг 20 орчуулагч, 3 жилийн турш орчуулж, өнгөрсөн жил хэвлэлд гаргасан. Тэгэхэд энэ О.Чинбаяр гэдэг орчуулагч монгол хэлэнд орчуулаад гаргачихсан байх юм. Энэ хүн тийм мундаг орчуулагч уу?” гэж. Би юу гэж хариулсан нь ойлгомжтой. Гэхдээ тэдэнд өгсөн шиг шан харамж засаг төрөөс олгоогүй л дээ. Нэрэлхээд л өнгөрсөн. Яг үнэндээ би ч энэ нэг чадан ядан хийдэг орчуулга, хөрвүүлгийн төвд хэлт утга зохиолын дурсгалуудаа яг О.Чинбаяр шиг орчуулж, бичиж сурахын тулд түүнээс суралцдаг. Уран зохиол бага сага сонирхдогийн хувьд түүний тун удахгүй хэвлүүлэх америкийн зохиолч Херман Мелвиллийн ”Моби Дик” номыг тэсэн ядан хүлээж байгаа билээ. Үнэхээр гоё ном. За тэгээд уран зохиолыг юу хөгжүүлдэг вэ? гэвэл маш чанартай орчуулга. Орчуулгын номыг шимтэн уншдаг хүмүүст дуулгахад О.Чинбаярын Далай ламын 9 боть, Непкогоос гаргасан Билл Брайсоны ”Шинжлэх ухааны товч түүх”, залуу орчуулагч Б.Баясгалангийн ”Аз жаргалтай төгсгөлүүд”, Хүрээ хөвгүүн Д.Дашмөнхийн ”Харь гаригийн өгүүллэгүүд”, ”Үхлийн тууриуд” энэ хэд ч бараг өнгөлнө дөө. 
Монгол хүнийхээ хувьд, бурхны шашинтай хүнийхээ хувьд нэг л зүйл хэлэх байна. Энэ номыг худалдаж авна. Үр хүүхэддээ уншуулна. Уншиж өгнө. Найз нөхөддөө ч бэлэглэнэ. Гэгээрэлд төр засаг анхаарлаа хандуулдаг сайн цаг иртэл тэсч үлдэх боломж тохиолдол бүрийг ашиглана. Тэсч үлдэх л хэрэгтэй.

Хүндэтгэн ёсолсон Хүрээ хөвгүүн Г.Нямочир 
2013 оны 4-р сарын 1.

2 Сэтгэгдэл:

Anonymous said...

Chinbatiin orchuulsan Dalai lamiin neg boti nomiig ni unshij uzsen. Mash muu orchuulsan bna lee, unshmaar bdag daanch orchuulga ni tug tag geed yavchihaar unen uramgui.
Nomiig ingej boondoj orchuulhaar ugaasaa oligtoi uym garaas ni garah uu?
It seemed to me that he does translating just for money and fame.

Я.Баяраа said...

Орчуулагч О.Чинбаяр

Post a Comment