Дуулж дуулж байгаад нэг нь дуулаад, нөгөөх нь уйлаад төгсдөг энэтхэг кино шиг л байна, манай кино урлаг...

Монголын мэдээ сонины “Чухал хүн” буланд найруулагч Б.Балжинням агсаны өгсөн ярилцлага. Сэтгүүлч Н.Пунцагболд агуу найруулагчтай сайхан ярилцаж байжээ. Тэр үнэхээр л Монголын урлагт чухал хүн байлаа. 

Дуулж дуулж байгаад нэг нь дуулаад, нөгөөх нь уйлаад төгсдөг энэтхэг кино шиг л байна, манай кино урлаг...


Бэгзийн БАЛЖИННЯМ
/1943 он – 2015 он  /

1943 онд Ховд аймгийн Чандмань суманд төрсөн. 
Москва хотын БХКУДС-ийг 1969 онд төгссөн. 
1962 оноос “Монголкино үйлдвэрт оператор, 1976 
оноос ерөнхий оператор, 1981 оноос Ерөнхий найруулагч, 
1990 оноос Соёлын Яамны сайд, 1993 оноос “Чингисфильм” 
ХХК-ний ерөнхий захирлаар ажиллаж байв. Б.Балжинням 
зураглаачаар ажиллаж байхаасаа эхлэн Сүхболдын яриа”, 
“Дэгдээхэй нас” , “Говийн зэрэглээ”, “ Би чамд хайртай”, 
”Сүүдэр”, “Илүү сартай зун”, “ Эргүүлэг”, “Нулимсан 
нуур” кинонуудын зохиолыг бичжээ.
Б.Балжинням нь:
1. Улаан дарцаг               1971 он
2.  Ичээнд нь                    1972 он
3.Моторын дуу              1973 он
4.Хань                            1974 он
6. Эх бүрдийн домог        1975 он
7. Дэгдээхэй нас             1977 он
8. Тойрох хуудас             1979 он
9.Говийн зэрэглээ           1980 он
10.Гэрлэж амжаагүй явна            1981 он
11.Жаргал даахгүйн зовлон          1982 он
12.Гарын таван хуруу                 1983 он
13.Саруул талын ерөөл                1984 он
14.Тань руу нүүж явна                  1984 он
15.Би чамд хайртай                      1985 он
16.Сүүдэр                                    1986 он
17.Шүтээн                                    1992 он
кинонуудын зураглаачаар ажилласны зэрэгцээ олонхийг нь 
өөрөө давхар найруулсан. 1985 онд “Ацаг шүдний зөрөө”
 киног найруулсны дараа 1988 онд “Мандухай цэцэн хатан” 
дөрөвлөсөн ангитай, уран сайхны өргөн дэлгэцийн өнгөт 
киног бүтээсний учир түүнд Төрийн шагнал хүртээсэн, 
Тэрбээр 1989 онд “Хачин хүн” кино, 1992 онд Чингис хааны 
тухай “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор”  алдарт бүтээлээ 
найруулжээ. 

-Та зураглаач байж байгаа сүүлдээ найруулагч болсон гэдэг. Ер нь кино урлагтай хэрхэн холбогдож байсан бэ?
-Би 1962 онд 10 дугаар анги төгсөөд Кино үйлдвэрт ажилд орсон юм. Туслах оператор хийдэг байлаа. Тухайн үед манай удирдлагууд агуу хүмүүс байжээ. Ч.Лодойдамба, Л.Ванган гуай гээд л. Энэ хүмүүсийг агуу гэхгүй бол болохгүй. Тэр хүмүүсийн нөлөө их байсан. Тухайн үед мэргэжилтэй боловсон хүчин их цөөхөн байж. Би 1962 оноос эхлээд хоёр жил Кино үйлдвэрт туслах оператор хийсэн. Тэр үедээ хамгийн анх “Энэ хүүхнүүд үү”  киноны багт орж ажилласан. Тэр үеэс л кино урлагийн талаар анхны мэдэгдэхүүнтэй болсон доо. Тэгээд 1964 онд Москвад очиж, одоогийнхоор бол Оросын кино академид зураглаачийн мэргэжлээр суралцсан. Таван жил сураад төгсч ирээд эх орондоо зургаан жил ажилласан. Түүнийхээ дараа дахиад сургуульд явсан. Москвад байдаг “Кино зохиол ба найруулагчийн дээд курс” гэж байсан. Тэнд хоё жил суралцсан. Тэр үедээ олон хүнтэй танилцаж, янз бүрийн кино үзсэн дээ. Түүнээс хойш  кино урлагт зүтгэсэн. 1990 онд хувьсгал  энэ тэр болоод, кино урлаг сонирхдог ч хүн цөөн болсон. Гэхдээ 1992 онд “Мандухай цэцэн хатан” киног дэлгэцэнд гаргасан. Түүний дараа “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор” гэдэг кино хийсэн. “Мандухай” дөрвөн ангитай, “Мөнх тэнгэрийн хүчин дор” гурван ангитай, нийтдээ долоон анги кино хийсэн.  Энэ хоёр киног хийхэд би 10-аад жил зарцуулсан. Би ер нь янз бүрийн л кино хийж байсан. Найруулагчаар, зураглаачаар ажиллаж байлаа. Кино зохиолыг нь хүртэл бичилцэж явлаа. Тэр болгондоо л туршлага суусан, найруулагчийн курс төгссөн мэргэжлээ ашиглаад янз бүрийн юм хийсэн дээ. 
-Сайн оператор байж байгаад сайн найруулагч болсон хүмүүс нэлээд олон байдаг гэсэн?
-Тийм хүн олон бий. Дэлхийн кино урлагийн түүхэнд ч гэсэн тийм хүн олон байгаа. Зураглаач байж байгаад найруулагч болох нь сайн ч талтай, муу ч тал бий. Киног үзэгчдэд хүргэх гол хэрэгсэл болсон камерын ард зураглаач байна биз дээ. Тэр хүний тархиар л киноны бүх зураглал шүүгдэж гардаг. Зураглаач хүн зөвхөн л фокустай зураг аваад байдаг юм биш. Бүхий л зүйлийг нарийн мэддэг байхгүй юу. Гэтэл одоо зүгээр л техникт дулдуйдаад байна. Техник хөгжсөн учраас шөнө ч, өдөр ч хамаагүй зураг авч болоод байгаа юм. Уг киноны зураг авалтын хамгийн чухал зүйл нь гэрэл шүү дээ. Юуны төлөө гэрлээр зурах гэдэг билээ дээ. Гэтэл одоо гэрлээр зураад байгаа юм алга. Жишээ нь, зураач хүнд будаг, цаас нь байгаад байгаа хэрнээ будаг нь байхгүй бол ямар байх вэ. Үүнтэй л ялгаагүй. Зураглаач байж байгаад найруулагч болсон хүн өөрөө зургийн чанар, ямар өнцгөөс авбал яаж гарах уу гэдгээ мэддэг, зураглаач даа зөвлөдөг байхгүй юу. Тэр утгаараа сайн талтай. Харин одоо манайд зураглаачийн мөн чанарыг мэддэг оператор ч алга, найруулагч ч цөөн байна. Дээр дурьдсан муу тал гэвэл  сайн операторын бүтээлийг хэт өөрийнхөө үзэл бодлоор өөрчилж, муу болгох магадлалтай байдаг. Өнөөгийн залуус “бушуу туулай борвиндоо баастай” гэдэг шиг хэт хурдан хийх гээд, 7, 8 хоногт кино шиг юм хийгээд байдаг. Ингээд ирэхээр өнөөх гэрэл сүүдрээр зурах энэ тэр нь орхигдоно. Жинхэнэ урлагийн хэл байхгүй болоод байгаа юм.